تبلیغات
علمی

علمی
بیایید برای دانستن و خودمان درس بخوانیم نه برای نمره و دیگران
نویسندگان
نظر سنجی
از کدام درس خوشتان می آید ؟











تجزیه حروف

در تجزیه حروف باید این سه ویژگی را مشخص نمود:

 نوع حروف، عامل یا غیر عامل بودن و نوع بناء.

انواع حروف را در دو دسته عامل و غیر عامل بررسی می نماییم:

                1-  حروف عامل

تعریف: حروفی هستند كه عملی و تغییری را از حیث اعراب (رفع و نصب و جر و جزم) در كلمه یا جمله ما بعد خود انجام می دهند.

حروف عامل دارای انواع مختلفی به قرار زیر می باشند:

الف) حروف جر: حروفی هستند كه تنها پیش از اسمها آمده و باعث جر (كسره یا تنوین جر –ِ،-ٍ) آنها می گردند مانند: واللهُ علی كلِّشیءٍ قدیرٌ.

حروف جر عبارتند از: مِنْ، باء، تاء، كاف، لام، واو، خلا، عدا، مُذْ، مُنْذُ، رُبَّ، حتّی، الی، فی، عنْ، علی، حاشا.

ب) حروف نصب: حروفی هستند كه قبل از فعل مضارع آمده و باعث نصب آن می شوند مانند: فَعسی أنْ یأتیَ اللهُ بالفتحِ.

حروف نصب عبارتند از: أنْ، لَنْ، كَی، إذَن.

توجه: دو حرف (لـِ) و (حتّی) از حروف جر هستند، اما هرگاه پیش از فعل بیایند به عنوان عامل نصب عمل می كنند. (البته در حقیقت، عامل نصب وجود أنْ مستتر بین آن حرف و فعل مابعد می باشد) مانند: لَنْ تنالوا البرَّ حتّی تنفِقوا مما تحبون. (حتّی أنْ تنفقوا)

ج) حروف جزم: حروفی هستند كه پیش از فعل آمده و باعث جزم آنها می شوند مانند: لم یَلِدْ.

حروف جزم عبارتند از: لَمْ، لَمّا، لام امر، لای نهی، إنْ شرطیه.

توجه: علاوه بر حروف فوق، 9 اسم دیگر هست كه به عنوان عامل جزم عمل می كنند. این اسمها عبارتند از: مَنْ، ما، مهما، أیّ، حیثما، إذما، متی، أینما، أنّی.

مثال: مَنْ یجتَهِدْ یصِلْ الی مایرید.

د) حروف مشبهه بالفعل: حروفی هستند كه در ابتدای جملات اسمیه قرار گرفته و باعث نصب مبتدا به عنوان اسم خود و رفع خبر به عنوان خبر خود می شوند مانند: إنّ اللهَ سمیعٌ علیمٌ.

حروف مشبهه بالفعل عبارتند از: إنَّ، أنَّ، كأنَّ، لكنَّ، لَیْتَ، لَعَلّ.

هـ) حروف شبیه به لیس (ما، لا، إنّ, لاتَ): حروفی هستند كه مانند لیس عمل می كنند. یعنی اسم را مرفوع و خبر را منصوب میكنند مانند: لا شُجاعُ كاذباً.

و) لای نفی جنس: لای نافیه ای است كه بر سر مبتدا و خبر می آید و مانند حروف مشبهه بالفعل عمل می كند مانند: لا بلیّةَ أصعَبُ منَ الجهلِ.

ز) حروف استثناء: حروفی هستند كه در جمله استثناء بكار رفته و برای خارج كردن مستثنی منه بكار برده می شوند مانند: لا یَمَسُّهُ إلا المطهَّرونَ.

حروف استثناء عبارتند از: إلا، عدا، خلا، حاشا، غیر، سوی.

ح) حروف ندا: حروفی هستند كه برای صدا زدن شخصی یا چیزی از آنها استفاده می شود مانند: یا اللهُ.

حروف ندا عبارتند از: أ، أی، أیا، هیا، یا، آ، وا.

            2- حروف غیر عامل

الف) حرف تعریف (ال) كه باعث معرفه شدن اسم نكره می گردد مانند: جاء التلمیذُ.

ب) حروف عطف: حروفی هستند كه برای پیوند دادن بین دو كلمه یا دو عبارت یا دو جمله كه از نظر قواعد نحوی مشابهند میان آنها واقع می شوند.

این حروف عبارتند از: واو، فاء، ثمّ، أو، أم، لكنْ، بَل، لا.

ج) حرف خطاب: (ك) در ذلك.

د) حروف تحقیق و تقلیل: (قد) اگر پیش از فعل ماضی بیاید، تحقیقیه است و اگر پیش از مضارع بیاید تقلیلیه می باشد مانند: قد أفلحَ المؤمنونَ (تحقیقیه) / قدْ یَصدِقُ الكَذوب (تقلیلیه).

هـ) حروف استقبال: سین (برای آینده نزدیك) و سوف (برای آینده دور) مانند: وسیعلمُ الذین ظلموا أیّ منقلبٍ ینقلِبونَ / سوفَ یعلمونَ.

و) حرف رَدْع (بازداشتن): كلاّ. مانند: كلاّ بل لا تكرمون الیتیم.

ز) حروف استفهام: (أ) كه بر دو جمله فعلیه و اسمیه وارد می شود چه در نفی و چه در اثبات مانند: ألمَ تعلَمْ؟ / أصلاتُكَ تأمرُكَ أنْ نترُكَ ما یعبُدُ آباؤنا؟

(هل) كه بر جمله مثبت وارد می شود مانند: فهل أنتم مُنتَهون؟

ح) حروف تنبیه: حروفی هستند كه برای هشدار دادن و آگاه نمودن بكار برده می شوند.

حروف تنبیه عبارتند از: أما، ألا كه فقط بر جمله وارد می شوند: ألا إنّهم هم السفهاء.

ها: ها أنتم هؤلاء جادلتم.

ط) لام ابتداء: كه برای تأكید بكار می رود: لعلیٌّ تلمیذٌ / إنهُ لَغفورٌ رحیمٌ.

ی) حروف تخصیص:

(هلاّ) كه تنها با جمله فعلیه می آید: هلا تستغفرُ الله (با فعل ماضی به معنی سرزنش عمل گذشته و با فعل مضارع به معنی شدت و طلب می باشد).

(أما، ألاّ) كه برای خواهش بكار می رود: ألاّ تزورنی.

(أولا، لَوْما) كه بر ممتنع بودن مضمون جمله دوم به خاطر وقوع مفهوم جمله اول دلالت می كند مانند: لولا علیٌ لهلكَ عمَر.

ك) حروف نفی:

لا: أكثرُهم لا یعقِلون.

ما: و ما قَتلوهُ یقیناً.

إنْ: (گاهی معی نفی دارد كه در اینصورت جزم نمی دهد) مانند: إنْ قامَ علیٌّ (علی نایستاد).

ل) حرف تصدیق: نعم، بلی، إی، أجل مانند: قالوا بلی.

م) نون تأكید: نونی است كه بر افعال مضارع، نفی، نهی، جحد، استفهام، امر حاضر جهت تأكید ملحق می شود.

نون تأكید دو نوع است: خفیفه (نْ) مانند: یَعْمَلَنْ و ثقیله (نَّ) مانند یَعْمَلَنَّ.

نكات:

·         حروف جر، ندا، استثناء، مشبهة بالفعل, تنبیه, تعریف, خطاب ... مختص به اسم و حروف جازمه, ناصبه, تخصیص, توقع, استقبال، ردع، نون تأكید... مختص به فعل،و حروف عطف، استفهام، نفی، تصدیق، لام تأكید... مشترك بین اسم و فعل هستند.

·         ایّ، أنْ حروف تفسیر می باشند و مشترك بین اسم و فعل هستند. مانند: ونادَیناهُ أنْ یا ابراهیم / تابَ، أی: رَجَع.

أمّا، إمّا حروف تفصیل بوده و مختص اسم می باشند مانند: إنّا هدَیْناهُ السبیلَ إمّا شاكراً و إمّا كفوراً.

نوع بناء

 

با توجه به حركت آخر حروف، نوع بناء آنها را می توان شناخت.

همانطور كه میدانید، چهار نوع اعراب (رفع، نصب، جر، جزم) وجود دارد كه حروف مبنی بر آنها می باشند. یعنی برخی از حروف مبنی بر ضمه و برخی مبنی بر فتحه و برخی مبنی بر كسره و برخی دیگر مبنی بر سكون هستند مانند:

حیثُ: مبنی بر ضمه.

ثمَّ: مبنی بر فتحه.

لـِ: مبنی بر كسره.

مِنْ: مبنی بر سكون. 

 

 




طبقه بندی: اول دبیرستان،
برچسب ها: جزوه،
[ دوشنبه دوم دیماه سال 1392 ] [ ساعت 14 و 16 دقیقه و 59 ثانیه ] [ محمد عابدلو ]
درباره وبلاگ

با سلام
به وبلاگ علمی خوش آمدید
اظلاعات شخصی:
محمد عابدلو
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :